Radio Zdrowie

Pod nazwą astygmatyzm (niezborność) rozumie się wadę soczewek tworzących w oku układ ogniskujący promienie, która prowadzi do zniekształcenia obrazu odbieranego przez siatkówkę. Może on być niewyraźny (zamglony) w różnych osiach pola widzenia ( pionowej, poziomej, skośnych). Astygmatyzm można podzielić na prosty i nieregularny. Prosty może być „zgodny z regułą" lub „niezgodny z regułą", zależnie od najbardziej zmienionej osi widzenia. W większości przypadków astygmatyzm wywołany jest nieregularnością wypukłości rogówki, chociaż zdarza się też astygmatyzm soczewkowy (na przykład w podeszłym wieku wskutek zmian budowy soczewki wywołanych zaćmą).

Należy znać niektóre szczegóły anatomii i funkcji soczewek oka. Oko można porównać do aparatu fotograficznego, mającego z przodu soczewki ( obiektyw w aparacie), pozwalające na ogniskowanie obrazów i koncentrowanie promieni świetlnych na siatkówce ( warstwa komórek leżąca na wewnętrznej powierzchni oka i zawierająca komórki światłoczułe przesyłające impulsy wzrokowe do mózgu). Działanie siatkówki porównać można do działania błony fotograficznej, na której powstaje obraz. W przedniej części oka, na jego zewnętrznej powierzchni, znajduje się rogówka, cienka, przezroczysta błonka o działaniu soczewki, a za nią wewnątrz oka leży soczewka, zbudowana z substancji galaretowatej i przezroczystej, która dzięki zmianom swojej grubości pozwala oku na szybkie nastawienie się na widzenie przedmiotów bliskich lub dalekich. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu dojdzie do uszkodzenia jednej z tych dwu soczewek ( rogówki lub soczewki), to powstają wady refrakcji. Jedną z nich jest astygmatyzm.

Czynnik genetyczny odgrywa tu istotną rolę, ponieważ astygmatyzm często występuje już od urodzenia. Jednak duży wpływ mają także inne czynniki, takie jak urazy, uszkodzenia rogówki po chorobach lub jej zwyrodnienie. Blizny rogówki po zranieniu, utrata przezierności soczewki, występująca z wiekiem ( zaćma), operacyjne usunięcie soczewki i nieznaczne zmiany jej położenia mogą także prowadzić do astygmatyzmu. W astygmatyzmie prostym ograniczenie ostrości wzroku następuje w jednej z dwu głównych osi pola widzenia, przecinających się pod kątem prostym ( pionowej i poziomej). W astygmatyzmie „według reguły" większa jest krzywizna w osi pionowej. Ten rodzaj astygmatyzmu częściej występuje u młodych ludzi i przeważnie zależy od kształtu rogówki. Z biegiem czasu rogówka spłaszcza się, co powoduje zmniejszanie się stopnia astygmatyzmu. Przy astygmatyzmie „ zgodnym z regułą" spłaszczenie nadmiernej krzywizny osi pionowej może spowodować nawet pełne ustąpienie astygmatyzmu albo nawet jego zmianę na astygmatyzm „niezgodny z regułą", w którym większa jest krzywizna osi poziomej. Astygmatyzm nieregularny powoduje zniekształcenie obrazu we wszystkich osiach. Zwykle nieznaczny astygmatyzm nie powoduje objawów lub tylko wywołuje pewne ruchy mięśni czoła czy powiek przy nasilaniu wzroku, jak marszczenie czoła, kiedy astygmatyk usiłuje zmieniać kolejno ogniskowanie obrazu na siatkówce, przesuwając je z osi pionowej na poziomą lub odwrotnie, co powoduje zmęczenie oczu. Po takim wysiłku mogą pojawić się bóle głowy. Niekiedy jedynym objawem są trudności w nauce szkolnej, jeżeli dziecko nie widzi dobrze tablicy. Przy astygmatyzmie znacznego stopnia nie można wyrównać zaburzeń widzenia bez okularów korekcyjnych.

Najważniejsze w tej wadzie refrakcji ( jak w ogóle we wszystkich wadach tego typu ) jest jej możliwie wczesne skorygowanie ( za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych) w celu uniknięcia bólów głowy i poprawienia widzenia. Obecnie, dzięki badaniom kontrolnym uczniów, prowadzonym w ośrodkach zdrowia i w szkołach, można te wady wykryć wcześnie. Oczywiście, jeśli przyczyną są zmiany degeneracyjne rogówki lub soczewki w przebiegu przewlekłej choroby, to trzeba najpierw tę chorobę, a później wadę wzroku leczyć. Wskazane są też regularne badania narządu wzroku i coroczna ocena ostrości widzenia oraz kontrola okularów korekcyjnych.

Spójrz na rysunek, przysłaniając kolejno każde oko. Jeśli linie się rozmywają lub też mają różną wyrazistość, istnije prawdopodobieństwo występowania astygmatyzmu.